معلومـات اساسی و درخور تعمق در مورد نهر برزوی دهقان

نهر یکه احیای آن سراب تشنه گی ده ها هزار هکتار زمین لامزوع ولسوالی های تاشقرغان ،نهرشاهی ، بلخ و الی اندخوی را به واقعیت مبدل ساخته و به رونق و گسترده گی زراعت و دام پروری این مناطق می انجامد و صد ها تن از اهالی که در ماورای جریان این نهر قرار خواهند داشت را صاحب اشتغال نموده و ضرورت گندم و حبوبات سراسر کشور عزیز مان را بر آورده و کافو خواهد نمود.

از تواریخ بر می آید که سر زمین خُلم دیرینه گی بیشتری دارد و از همان آوان مردمان این سرزمین به زراعت و مالداری , عمدتآ کشت گندم و دیگر محصولات زراعتی دست باز داشته و زراعت ؛ شغل آبایی شان محسوب میشده است . به همین سبب است که بخاطر گسترده گی محصولات زراعتی شان دست به یک سلسله اقدامات نوین زدند. و خواستند از منابع سرشار آب طبیعی کشور جهت گسترده گی و پربار شدن زراعت شان بهره ی بیشتر ببرند و همچنان ده ها هزار هکتار زمین غیر قابل کشت را به زمین های مزروعی و قابل کشت مبدل سازند. که روی همین منظور شخص به نام “برز” که شاید همان پسر “سهراب ” یا نواده ی “رستم زال” باشد ، مردمان زیادی را بسیج نموده و خواستند نهر آب را از دریای کندز-چترآباد کندن کاری و جدا سازند و به طرف سرزمین های که سکنا داشتند بکشانند. که این کار را با بسیج انبوه مردمان سرزمین خُلم انجام دادند و با موفقیت ذریعه ی نهری ، آب دریای کندز را به جانب دشت های پهناور و بدون زرع خلم کشیدند که بعدها باعث شگوفایی و گسترده گی بیشتر زراعت و مالداری مردمان این سرزمین شد و از همان آوان آن نهر را بنام نهر برزوی دهقان یاد میکنند. در مورد نهر برزو در منابع مختلف سخن رفته است و عبدالحی تاشقرغانی در کتاب خود زیر نام “خلم در درازنای تاریخ ” چنین می نگارد : “نهر چتر آباد که بنام های نهر ظلم آباد و نهر برزوی دهقان و در منابع یونانی بنام کانال الکساندر شهرت دارد ، مجرای نهری وسیع است که از منطقه ی ولسوالی قلعه ی زال از دریای قندز منبع گرفته به فاصله 30 کیلومتری شمال دشتهای “خیرآباد” و “آبدان میرعلم” و “شهرخُلم” جریان و یک سر جانب غرب میلان داشته از نواحی کهنه شهرک مزارشریف ، ولسوالی سیاه گرد عبور تا نواحی شمال والسوالی اندخوی بخط والسیر خود ادامه می دهد و بیشتر به حصص ریگستان هم داخل می گردد که اکثرآ حصص آن را در اثر طوفان های باد ، ریگ احتوا نموده کانال های آن تخریب و بستر دریا از ریگ و خاک انباشته و مسدود گردیده است . چنانچه همین اکنون آثار نهر مذکور جسته جسته در نواحی چترآباد و سایر مواضع مختلف بشکل تذر ( تونل های خشت پخته ) هم به نظر میرسد.”1″

نصیر بای فرزند آته جان بای یک تن از زراعت پیشه گان بنام ولسوالی خُلم ، در رابطه به نهر بروزی دهقان چنین ابراز نظر می نماید : برزو شخص بود با لشکر و نیروی مردمی همان وقت، خواست با بیل و کلند از دریای عمومی کندز در قسمت “کلوخ تپه” و “خشت تپه” نهر برزو را جدا کرد. این نهر از بین دشت چتر آباد بالای سیاه گرد از طرف شمال شهر بانو 25 کیلومتری شمال ولسوالی خُلم الی قسمت جیرتان و حیرتان ، سیاه گرد، شهرک و کمپیرک، شمال ولسوالی بلخ، شمال ولسوالی آقچه، شمال ولایت شبرغان به طرف زیارت بابای ولی به ولسوالی اندخوی امتداد داشته . این نهر برزوی دهقان بطول 700 کیلومتر و به عرض 12 متر بوده و چندین ولسوالی و شهرک که اسمای شان در بالا تذکر یافت از این نهر مستفید می گردیدند و حدودآ 100000 هکتار زمین آبیاری می گردیده است و به اثر بی توجهی دولت و ملت به مرور زمان این نهر از خاک و ریگ پر گردیده و آثار این نهر در بعضی از قمست های ولسوالی تاشقرغان معلوم بوده است”2″

انجنیر سید یاسین متخلص به پیرجان کارمند اسبق موسسه بین المللی سماریتانس پرس در مورد پروهش و تحقیق که در مورد نهر برزو نموده است چنین بیان میدارد: در سال 2005 میلادی به اثر تشویق و ترغیب اینجانب سفری به جستجوی امتداد نهر برزو بطرف دشت های شمال شرق تاشقرغان نمودیم که در ترکیب این سفر دو تن از امریکایی ها که یکی خانم و دیگری آقا و متخصص آبیاری و انهار بودند . در آخرین نقطه شمالی خلم که قریه و زیارت پادشاه مردان بود با وسیله ی جی-پی-اس ارتفاع ار سطح بحر آنجا را معین نمودیم که 440 متر را نشان میداد. بعدآ ما بطرف کهنه چتر آباد پیش رفته از تپه مارسوراخ عبور و به خوش تپه رسیده بطرف کلوخ تپه الی دریای کندز رسیدیم و لب دریای کندز را دوباره جی – پی – اس نمودیم که 481 متر را نشان میداد و بعدآ به امتداد دریای کندز بطرف قلعه زال پیش رفتیم که نقاط خوب دیگر نیز برای آبیاری و کشت و کار موجود است.”3″

چنانکه از شواهد و معلومات بدست آمده بر می آید و شرایط زمانی – اقلیمی و اقتصادی ایجاب میکند ، احیا و احداث دوباره ی نهر برزو همانند روحی است که در قالب بی جان و از پا افتاده ی زراعت و مالداری مناطق شمالی کشور دمیده میشود. هرگاه دولت مردان ما ، بخاطر احیای مجدد نهر برزو اقدام نمایند و بتوانند در این راستا گام های عملی را گذارند که این چند نگاه سازنده و بجا خواهد بود:

  • دشت های پهناور مناطق شمالی کشور قابل کشت و کار میشود.

  • اقتصاد کشور رونق می یابد.

  • کنترول دولت در منطقه بسط یافته و از غصب زمین های دولتی جلوگیری شده و امنیت در این مناطق تامین خواهد شد.

  • زمینه ی کار برای هزاران تن فراهم شده و از مهاجرت های برون کشوری کاسته میشود.

  • با قابل کشت سازی زمین های بکر و بایر این منطقه ، دست دولت از دامان کشور های همسایه در خصوص واردات گندم و آرد مورد ضرورت مان کوته شده و کشور عزیزمان را از لحاظ تولید گندم و دیگر حبوبات مورد نیاز خود کفا خواهد ساخت.

  • احیای دوباره ی نهر برزو اولین گام خواهد بود که دولت مرکزی در راستای انکشاف زیربنایی زراعت کشور انجام میدهد.

  • سرسبزی این مناطق باعث پاکی محیط زیست شده و از آلوده گی هوا جلوگیری می نماید.

به امید استقرار صلح دایمی در کشور ، به امید خود کفایی و رشد زراعت و اقتصاد کشور عزیز مان افغانستان و به امید اینکه اقدامات عملی در خصوص احیا و دوباره سازی نهر برزو صورت گیرد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *